<strong>Udhëzime për depistimin e kancerit të mushkërive ne duhanpirësit</strong>

Udhëzimet e Shoqatës Amerikane të Kancerit rekomandojnë check-up vjetor të kancerit të mushkërive për njerëzit që plotësojnë disa kritere që i vënë ata në rrezik më të lartë për zhvillimin e sëmundjes. Këta individë me rrezik më të lartë janë të moshës 55 deri në 74 vjeç dhe janë në gjendje mjaft të mirë shëndetësore, aktualisht pinë duhan ose e kanë lënë duhanin brenda 15 viteve të fundit dhe kanë një histori të pirjes së duhanit të barabartë me një paketë në ditë për 30 vjet.

Si ndikon duhani në trupin tuaj?

Përdorimi i duhanit prek pothuajse çdo organ në trupin tuaj. Pirja e duhanit fut jo vetëm nikotinë, por edhe më shumë se 5000 kimikate, duke përfshirë disa kimikate kancerogjene (që shkaktojnë kancer), në trupin tuaj. Dëmi i shkaktuar nga pirja e duhanit mund të shkurtojë ndjeshëm jetëgjatësinë tuaj.

Përveç rreziqeve të njohura për kancerin, pirja e duhanit shkakton edhe shumë probleme të tjera kronike shëndetësore që kanë nevojë për kujdes të vazhdueshëm. Problemet specifike të lidhura me duhanin që kanë nevojë për trajtim përfshijnë:

• Ulje e kolesterolit HDL (të mirë) dhe rritje e presionit të gjakut (rritje e rrezikut atakut kardiak dhe aksidenteve cerebro vaskulare)
• Disfunksioni erektil
• Ulje e oksigjenit në zemër dhe inde të tjera në trup (rritja e rrezikut për sëmundjen e arterieve koronare, sëmundjen e arterieve periferike dhe diabetin)
• Shfaqje e shpeshtë e sëmundjeve rutinë si ftohja, veçanërisht tek fëmijët që jetojnë me duhanpirës
• Funksioni i dobët i mushkërive (aftësia për të marrë oksigjen të mjaftueshëm) që çon në astmë, bronkit ose emfizemë.

Si diagnostikohen problemet shëndetësore te shkaktuara nga pirja e duhanit?

• Diagnoza varet nga simptomat tuaja specifike. Për njerëzit që pinë duhan, mjeku do të kërkojë detaje rreth përdorimit të tyre të duhanit, do t’i ekzaminojë fizikisht dhe mund të kërkojë teste dhe ekzaminime të ndryshme laboratorike për të vlerësuar shëndetin e tyre.
• Disa teste mund të zbulojnë dhe/ose matin nikotinën dhe produktin e saj primar të zbërthimit (metabolit) kotininës në gjak, urinë, pështymë ose flokë.

Teste mjekësore që duhet të bëjë çdo duhanpirës:

Ro grafi pulmoni: Ky test është i domosdoshëm për çdo duhanpirës. Ro grafia e pulmonit mund t’i ndihmojë patologët të matin dëmin që ka ndodhur në mushkëritë tuaja deri më tani.

Spirometria: Ky është një nga testet më të rëndësishme për duhanpirësit. Spirometria është një lloj specifik i testit të frymëmarrjes që duhet të bëhet së bashku me një radiografi të gjoksit. Ky test parësor në përgjithësi bëhet për të matur se sa efektivisht funksionojnë mushkëritë tuaja, dhe për këtë arsye për të përjashtuar çdo mundësi të kancerit të mushkërive, fibrozës së mushkërive, kancerit të ezofagut dhe sëmundjeve të tjera intersticiale të mushkërive. I njohur gjithashtu si testi PFT (testi i funksionit pulmonar), ky test i thjeshtë i frymëmarrjes përfshin pacientin duke fryrë ose thithur në një makinë për të përcaktuar se sa ajër po lëviz brenda dhe jashtë mushkërive tuaja. Është më mirë të shmanget kryerja e këtij testi nëse kohët e fundit keni pasur ndonjë operacion në zemër ose gjoks.

CT e toraksit me dozë të ulët: Tomografia e kompjuterizuar me dozë të ulët ose skanimi CT ndihmon në zbulimin e problemeve madhore si kanceri i mushkërive. CT ofron imazhe më të mira diagnostikuese, duke i lejuar mjekët të zbulojnë probleme, si kanceri i mushkërive, në fazat më të hershme sesa me rrezet X të thjeshta. Diagnostifikimi i hershëm i kancerit të mushkërive mund të shpëtojë jetë, sepse operacioni shpesh është ende i mundur në fazat e hershme. Njerëzit me kancer të mushkërive të fazës 1 kanë një shkallë të mbijetesës 60%-70% pesë vjet pas operacionit krahasuar me shkallën e mbijetesës prej vetëm 5%-30% në fazat e mëvonshme. Ju duhet të bëni një kontroll vjetor për kancerin e mushkërive me tomografi të kompjuterizuar me dozë të ulët (LDCT) nëse: keni një histori 30-vjeçare të pirjes së duhanit me te pakten 1 pakete ne dite dhe jeni aktualisht duke pire duhan ose e keni lënë duhanin brenda 15 viteve të fundit, por shpeshtesiavendoset nga mjeku juaj edhe ne varesi te ekzaminimeve te meparshme dhe semundjeve shoqeruese.

Testi i proteinës C-reaktive: Ky është një test gjaku mat nivelet e përgjithshme të inflamacionit në trupin tuaj. Testi CRP përdoret vecanerisht për të gjetur rrezikun për sëmundje të zemrës dhe goditje në tru tek njerëzit që nuk kanë tashmë sëmundje të zemrës. Studimet kanë raportuar një lidhje të drejtpërdrejtë midis niveleve të ngritura të CRP dhe pirjes së duhanit.

Elektrokardiograma: Substancat si monoksidi i karbonit në duhan lidhen me hemoglobinën në RBC (qelizat e kuqe të gjakut) duke parandaluar kështu hyrjen e gjakut në zemrën tuaj. Kjo prish funksionimin e rregullt të zemrës suaj dhe gjithashtu mund të rezultojë në bllokimin e enëve të gjakut dhe bllokimin e arterieve. Elektrokardiograma ose EKG mund të ndihmojnë mjekun të zbulojë ndonjë parregullsi në zemrën e një duhanpirësi. EKG teston rregullsinë dhe shpejtësinë e rrahjeve të zemrës suaj dhe ndihmon në zbulimin e çdo problemi të mundshëm në një fazë të hershme.

Ekzaminimet për të përjashtuar sëmundjen e diabetit: Pirja e duhanit e bën trupin tuaj më rezistent ndaj insulinës duke çuar në nivele më të larta të sheqerit në gjak. Duhanpirësit në përgjithësi kanë një rrezik të lartë për t’u prekur nga diabeti i tipit 2, i cili mund të jetë shkaku themelor për disa probleme të tjera si sëmundjet e zemrës dhe veshkave. Kjo është arsyeja pse një per te perjashtuar diabetin është gjithashtu i domosdoshëm.

Testi i gjakut për nivelin e vitaminës D: Nëse jeni mbi 40 vjeç dhe jeni duhanpirës, atëherë duhet të bëni këtë analizë. Në fakt, shumica e duhanpirësve në përgjithësi kanë një sasi të ulët të vitaminës D në gjak.

Ndërprerja e duhanit ngelet gjithsesi zgjedhja më e mirë.

Rekomandimet theksojnë se depistimi për kancerin e mushkërive nuk nuk mund te zevendesohet me lënien e duhanit. Gjëja më e rëndësishme që dikush mund të bëjë për të reduktuar rrezikun e kancerit të mushkërive është të mos pijë duhan ose të mos përdorë asnjë lloj duhani. Megjithëse jo të gjitha kanceret e mushkërive shkaktohen nga pirja e duhanit, rreth 80% e të gjitha vdekjeve nga kanceri i mushkërive mendohet se vijnë nga pirja e duhanit.

Përveç kancerit të mushkërive, përdorimi i duhanit gjithashtu rrit rrezikun për kancerin e gojës, buzëve, kordave te zerit, fytit, ezofagut, stomakut, pankreasit, veshkave, fshikëzës, qafës së mitrës, zorrës së trashë/rektumit dhe leuçemisë mieloide.

Mjeke Interniste

Dr Juarda Gjonbrataj